Kırkyama, küçük kumaş parçalarını bir düzene göre birleştirerek yeni bir yüzey oluşturma tekniğidir. Evde kalan kumaşları değerlendirmek için uygundur; ancak temiz sonuç almak için renk seçiminden önce ölçü, kesim ve dikiş payını planlamak gerekir.
İlk proje ne olmalı?
Başlangıçta yatak örtüsü gibi büyük bir iş yerine minder kılıfı, masa örtüsü şeridi veya küçük duvar panosu seçin. Proje küçüldükçe aynı bloğu tekrar etme, hatayı sökme ve kenarları düzeltme daha kolay olur.
Düz karelerden oluşan bir desen, üçgen ve eğri parçalara göre daha az hata çıkarır. Dokuz kareli basit bir blokla renk uyumunu görebilir, dikiş çizgilerinin nasıl kesiştiğini öğrenebilirsiniz.
Hangi kumaşlar kullanılmalı?
Benzer kalınlıkta, sık dokunmuş pamuklu kumaşlar yeni başlayanlar için rahattır. Çok esnek penye, kaygan saten ve kalın döşemelik kumaşı aynı blokta birleştirmek dikiş sırasında parçaların farklı hareket etmesine neden olabilir.
Eski gömlek veya nevresim kullanacaksanız kumaşı ışığa tutup incelmiş bölgeleri kontrol edin. Yıpranmış alanlar kesildiğinde sağlam görünse bile kısa sürede açılabilir. Leke, koku ve zayıf doku bulunan parçaları ayırın.
Kumaşları önceden yıkamak gerekir mi?
Yıkanabilir bir ürün hazırlıyorsanız kumaşları kesmeden önce yıkayıp ütülemek güvenlidir. Farklı kumaşların sonradan farklı oranlarda çekmesi, düzgün blokların dalgalanmasına yol açabilir. Renk veren parçaları ayrı yıkayın.
Ütü, yalnızca kırışıklığı açmak için değil ölçüyü sabitlemek için de kullanılır. Kumaşı esnetmeden bastırın; ütüyü ileri geri sertçe sürmek özellikle çapraz kesilmiş kenarları bozabilir.
Renk ve desen nasıl planlanır?
Önce bir ana renk, bir destek rengi ve aralarda nefes aldıracak nötr ton belirleyin. Her kumaşın aynı derecede hareketli olması deseni karışık gösterebilir. Büyük motifli parçaları geniş karelerde, küçük desenleri dar parçalarda kullanmak daha okunaklıdır.
Kumaşları kesmeden önce yan yana koyup telefonla fotoğraf çekin. Görüntüyü siyah beyaza çevirdiğinizde açık ve koyu değerlerin dağılımını daha net görürsünüz. Benzer koyuluktaki renkler uzaktan tek yüzey gibi birleşebilir.
Gerekli temel malzemeler
- Keskin kumaş makası veya döner kesici
- Kesim matı ve kaymayan cetvel
- İnce toplu iğne ya da kumaş klipsi
- Uygun renk ve kalınlıkta dikiş ipliği
- Dikiş makinesi veya elde dikiş iğnesi
- Ütü ve güvenli ütü yüzeyi
Döner kesici hızlıdır, fakat bıçağı açık bırakılmamalı ve yalnızca kesim matında kullanılmalıdır. Parmakları cetvelin kenarından uzak tutun. Çocukların bulunduğu ortamda bıçağı kilitli biçimde saklayın.
Dikiş payı nasıl hesaplanır?
Bitmiş kare ölçüsü ile kesilecek kare ölçüsü aynı değildir. Her kenara sabit bir dikiş payı eklenir. Örneğin proje boyunca aynı payı kullanmak, blokların birleşme noktalarında şaşmayı azaltır.
Kesime başlamadan önce küçük bir örnek dikin ve makinenizdeki ayarı ölçün. Baskı ayağının kenarını rehber kullanabilirsiniz; ancak gerçek mesafeyi cetvelle kontrol edin. Dikiş payı birkaç milimetre değiştiğinde çok parçalı sıranın toplam ölçüsü belirgin biçimde sapar.
Parçalar düzgün nasıl kesilir?
Kumaşın iplik yönünü mümkün olduğunca takip edin. Önce düzgün bir referans kenarı oluşturun, ardından cetvelle gerekli şeritleri kesin. Kumaşı çok katlamak hız kazandırır gibi görünse de alt katların kaymasına neden olabilir.
Her parça kesildikçe arkasına küçük bir sıra etiketi koyun. Aynı renkten benzer ölçüler kullanıldığında parçalar kolay karışır. Kesilen blokları ayrı zarflarda veya küçük kutularda tutmak çalışma masasını düzenler.
Bloklar hangi sırayla dikilir?
Önce kareleri tasarımdaki düzene göre masaya yerleştirin. Satırları sağdan sola karıştırmamak için fotoğraf çekin. Kareleri ikili gruplar hâlinde, yüzleri birbirine bakacak biçimde dikin.
İkili parçaları açıp dikiş paylarını ütüleyin, sonra satırları tamamlayın. Dikiş kesişimlerinde payları zıt yönlere yatırmak, birleşme noktalarının birbirine oturmasını kolaylaştırabilir. Kalınlık fazlaysa payları iki yana açmak daha düz sonuç verebilir.
Ütüleme neden her aşamada yapılır?
Kırkyamada ütü, son işlem değil yapım adımıdır. Her dikişten sonra önce kapalı dikişe kısa bir baskı uygulayın, ardından payı planlanan yöne yatırın. Buharı çok yoğun kullanmak bazı kumaşları esnetebilir.
Bloku çekerek düzeltmeyin. Ölçü küçük sapmışsa bir sonraki dikişte zorla eşitlemek yerine nedenini bulun. Eğri kesim, değişen dikiş payı veya kumaşın esnemesi tekrarlanan hatanın kaynağı olabilir.
Üst yüzey nasıl tamamlanır?
Hazırlanan kırkyama yüzey, projeye göre astarla birleştirilebilir. Minder kılıfında arka parça eklenir; duvar panosunda ince dolgu ve arka kumaş kullanılabilir. Yorganlama yapılacaksa üst yüzey, dolgu ve arka kumaş kırışıksız biçimde katmanlanmalıdır.
Katmanları merkezden dışa doğru teyellemek veya güvenli iğnelerle sabitlemek kaymayı azaltır. Dikiş çizgilerini blokların içinden, kenarından veya basit paralel hatlardan seçebilirsiniz. İlk projede karmaşık serbest dikiş yerine düz çizgiler daha kontrollüdür.
En sık yapılan hatalar
- Farklı kalınlıktaki kumaşları deneme yapmadan birleştirmek
- Dikiş payını proje boyunca değiştirmek
- Kumaşı yıkamadan ve ütülemeden kesmek
- Her satırı ütülemeden sonraki aşamaya geçmek
- Köşe kesişimlerini zorlayarak kumaşı esnetmek
Şablon hazırlamak işi nasıl kolaylaştırır?
Aynı parçayı çok kez kesecekseniz ince kartondan veya şablon plastiğinden örnek hazırlayabilirsiniz. Şablonun bitmiş ölçüyü mü, dikiş payı eklenmiş kesim ölçüsünü mü gösterdiğini üzerine not edin. İki tür şablonu aynı kutuda işaretsiz tutmak ölçü hatasına yol açar.
Şablonu kumaşa çizerken kalın kalem kullanmayın; çizgi genişliği bile küçük bloklarda fark yaratabilir. Kumaş kalemi veya ince sabun taşıyla çizip tüm parçaları çizginin aynı tarafından kesin. Döner kesicide şablon yerine cetveli kesim rehberi olarak kullanmak kenarı korur.
İlk proje nasıl saklanmalı?
Çalışmaya ara verdiğinizde blokları üst üste rastgele koymak yerine satır sırasıyla düz bir zeminde veya proje dosyasında saklayın. Yanına iplik, kumaş listesi ve kısa yerleşim fotoğrafı ekleyin. Haftalar sonra döndüğünüzde hangi parçanın nereye ait olduğunu yeniden çözmek zorunda kalmazsınız.
Artan parçaları ölçülerine göre küçük poşetlerde saklayın. Tamamlanan blokta kullanılan kumaşları ve kesim ölçülerini not ederseniz aynı deseni yeniden kurabilirsiniz. İlk çalışmanın amacı kusursuzluk değil, ölçü ve sıra disiplinini öğrenmektir.